Arapski jezik i neizbježnost figurativnog izraza!

Pseudo-selefijski autoritet u vjeri, Muhammed ibn Salih el-Usejmin je rekao:

„Ne postoji metafora (medžaz) u Kur’anu niti u arapskom jeziku, i to je stav Ibn Tejmijje i Ibn Kajjima – i ovo je ispravno mišljenje.“

(Izvor: Tefsir Plemenitog Kur’ana Sura El-Hadždž. Autor: Uvaženi šejh, učenjak Muhammed ibn Salih el-Usejmin, Allah mu se smilovao, Izdanje: Fondacija šejha Muhammeda ibn Saliha el-Usejmina, humanitarna organizacija)

Pogledajmo, da li je to tako?!

Arapski jezik i neizbježnost figurativnog izraza: lingvistička i semantička analiza

Uvod

Pitanje postojanja metafore (medžaza), figurativnog govora i semantičke višeslojnosti u arapskom jeziku predstavlja jedno od neutemeljenih pitanja u historiji arapske lingvistike i retorike. Tvrdnja da u arapskom jeziku, pa čak ni u Kur’anu, ne postoji metafora, kako je pripisana nekim bukvalističkim teološkim autoritetima, direktno se suprotstavlja konsenzusu klasičnih i savremenih lingvista, retoričara i filologa.

Cilj ovog rada jeste pokazati da je arapski jezik, poput svih jezika, duboko prožet metaforičkim, figurativnim i alegorijskim strukturama, te da poricanje te činjenice nije lingvistički održivo, već prije svega ideološki motivisano.

Metafora kao univerzalna jezička kategorija

Lingvistika smatra metaforu temeljnom kognitivnom i jezičkom funkcijom, a ne tek stilskom figurom. Metafora nije ukras jezika, već način na koji ljudski um strukturira apstraktne pojmove putem konkretnog iskustva.

U tom smislu, ne postoji jezik bez metafore, jer bi jezik bez figurativnosti bio nesposoban da izrazi:

- apstraktne pojmove (vrijeme, pravdu, vjeru, moć),

- emocionalna stanja,

- metafizičke i transcendentalne stvarnosti...

Arapski jezik u tom pogledu ne predstavlja izuzetak, nego naprotiv, jedan od najsuptilnijih primjera metaforičke razvijenosti.

Medžaz u klasičnoj arapskoj lingvistici

Klasična arapska lingvistika jasno razlikuje između:

- ḥaqīqa (doslovnog značenja),

- medžāza (prenesene, figurativne upotrebe).

Posebno je važno istaći da je nauka o balagi (retorici) u potpunosti nezamisliva bez koncepta metafore, jer su:

- isti‘āra (metafora),

- kināya (aluzija),

- tešbīh (poređenje),

- madžāz mursel (metonimija),

njeni temeljni stubovi.

Poricanje metafore u arapskom jeziku implicitno znači negiranje čitave klasične retoričke tradicije islama, što je historijski i naučno neodrživo.

U svakodnevnom arapskom jeziku nalazimo bezbroj metaforičkih izraza, poput:

„قَسَا قَلْبُهُ“

> njegovo srce je otvrdnulo, (srce ne može fizički otvrdnuti);

„يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ“

> Božija ruka je iznad njihovih ruku, (jasno figurativan izraz autoriteta i moći)

„نُورٌ عَلَىٰ نُورٍ“

> svjetlo nad svjetlom, (metafora duhovne spoznaje)...

Ako bi se ovi izrazi shvatili isključivo doslovno, to bi vodilo u semantički apsurd i teološki antropomorfizam.Stav da u arapskom jeziku i Kur’anu ne postoji metafora ne proizlazi iz lingvistike, nego iz ideološke bojazni da figurativno tumačenje može dovesti do subjektivizma u razumijevanju Božijih atributa. Međutim, klasični učenjaci su jasno razlikovali između legitimnog figurativnog tumačenja zasnovanog na jeziku i proizvoljne alegorizacije bez lingvističkog temelja. Poricanje metafore nije rješenje tog problema, naprotiv, ono stvara nove hermeneutičke poteškoće.

Zaključak

Tvrdnja da u arapskom jeziku ne postoji metafora predstavlja lingvistički neodrživu i metodološki neutemeljenu poziciju. Arapski jezik, kao i svi jezici, ne samo da koristi metaforu, već se na njoj u velikoj mjeri temelji. Poricanje metafore znači poricanje historije arapske lingvistike, nauke o retorici i same prirode ljudskog jezika. Arapski jezik nije siromašan doslovnošću, već bogat značenjskim horizontima, u kojima metafora ne umanjuje istinu, nego je čini dubljom, pristupačnijom i snažnijom. Medžaz postoji u arapskom jeziku i u Kur’anu i ovo je stav svih lingvista i učenjaka ehli sunneta.

(Ertan Č., dip. isl. nauka)