Pitanje: Islamsko stajalište o kastraciji mačaka?
- Feb 9
- 4 min read
Pitanje: Šta znači kastracija mačaka i kakvo je islamsko stajalište? Veterinari obično preporučuju vlasnicima da kastriraju svoje mačke radi njihove sigurnosti i da bi njihovo pripitomljavanje bilo lakše. Bio bih zahvalan ako biste mi pojasnili ovo pitanje prema islamskim principima, da li je dopušteno ili ne.
U ime Allāha, Milostivog, Samilosnog, hvala Allahu gospodaru svih svjetova i neka je salavat i selam na Allahova Pejgambera Muhammeda, njegovu porodicu i drugove.
Odgovor:
Prije nego što se razmotri islamski stav, prvo je potrebno razumjeti šta je kastracija i zašto se radi.
Kastracija ili sterilizacija mačaka (ili drugih životinja) je hirurški zahvat kojim se uklanjaju testisi kod mužjaka i jajnici kod ženki. Ovaj zahvat se izvodi pod anestezijom kako bi životinja osjećala što manje bolova. Veterinari preporučuju ovu proceduru kao efikasan način za promjenu ponašanja mačaka. Ponašanja koja se smanjuju ili potpuno nestaju nakon kastracije su sljedeća[1]:
1. Seksualno ponašanje: Mačke traže ženke radi parenja tokom estrusa. Stručnjaci navode da mužjak može omogućiti ženki da ima do tri legla godišnje, svako sa 4-5 mačića, što može predstavljati opterećenje za vlasnika. Kastracija smanjuje testosteron i "muževno" ponašanje, pa mačka manje pokazuje seksualni nagon i ne može oploditi ženku. Takođe, kastracija pomaže u kontroli populacije i smanjuje rizik od bolesti kod neželjenih mačića.
2. Lutanje: Mačke ponekad odlaze daleko od kuće, što povećava rizik od nesreća i sukoba s drugim mačkama. Kastracija smanjuje instinkt za lutanje, pa mačke ostaju bliže domu i time se smanjuje rizik od povreda ili nesreća.
3. Borbe: Mačke su teritorijalne i obilježavaju teritorij urinom, što može izazvati sukobe s drugim mačkama. Borbe mogu uzrokovati teške povrede, apscese ili širenje infekcija. Kastracija smanjuje agresivnost i borbe, čime se smanjuje rizik od povreda i bolesti.
Islamsko stajalište o kastraciji mačaka:
Islām je sveobuhvatna vjera koja uključuje i propise o dobrobiti životinja. Jedan od ciljeva šerijata jeste ostvarivanje koristi i/ili sprječavanje štete.[2]
U hanefijskom mezhebu kastracija, odnosno sterilizacija mačke, općenito se smatra dozvoljenom (halal) ukoliko postoji jasna i stvarna korist, poput sprječavanja prekomjernog razmnožavanja, suzbijanja širenja bolesti ili otklanjanja štete i uznemiravanja (poput prskanja jakog neugodnog mirisa i ponašanja uzrokovanih spolnim nagonom). Uslov je da se pritom životinji ne nanese teška ili smrtonosna šteta. Ovakav postupak smatra se oblikom sprječavanja buduće štete i primjenom šerijatskog pravila „biranja manjeg od dva zla“.
Najbliži primjer može se uzeti iz prakse kastracije kurbanskih životinja u vrijeme Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem. Prenosi se od Džabira ibn Abdullaha, radijallahu anhu, da je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Kurban-bajrama zaklao dva kastrirana ovna.[3] Učenjaci objašnjavaju da kastrirani ovnovi ili ovce imaju više mesa, što donosi korist ljudima.[4] Da je to bila šteta ili sakaćenje životinje, Poslanik bi to sigurno zabranio.
Na ovom principu, hanefijski učenjaci dopuštaju kastraciju mačaka, posebno kada se time sprječavaju štetni karakteri poput agresivnosti, prekomjerne populacije, i borbi među mačkama, kojima bi bile izložene ako se ne kastriraju.[5]
Allah najbolje zna.
Priredio: Ertan Č., dip. isl. nauka
Fusnote:
[1] Dodatne informacije mogu se dobiti putem sljedećih linkova:
[2] El-Gazali, El-Mustasfa, četvrto načelo iz poglavlja o usulskim pitanjima vezanim za istislāh (maslaha), str. 275.
Što se tiče maslahe (koristi), ona se u osnovi definiše kao pribavljanje koristi ili otklanjanje štete. Međutim, mi pod tim ne mislimo samo na to, jer pribavljanje koristi i otklanjanje štete jesu ciljevi stvorenja, a dobrobit stvorenja je u ostvarenju njihovih ciljeva. Naprotiv, mi pod maslahom podrazumijevamo očuvanje ciljeva Šerijata.
أَمَّا الْمَصْلَحَةُ فَهِيَ عِبَارَةٌ فِي الْأَصْلِ عَنْ جَلْبِ مَنْفَعَةٍ أَوْ دَفْعِ مَضَرَّةٍ، وَلَسْنَا نَعْنِي بِهِ ذَلِكَ، فَإِنَّ جَلْبَ الْمَنْفَعَةِ وَدَفْعَ الْمَضَرَّةِ مَقَاصِدُ الْخَلْقِ وَصَلَاحُ الْخَلْقِ فِي تَحْصِيلِ مَقَاصِدِهِمْ، لَكِنَّا نَعْنِي بِالْمَصْلَحَةِ الْمُحَافَظَةَ عَلَى مَقْصُودِ الشَّرْعِ
[3] Sunen Ebu Dāvud, poglavlje „Ono što je preporučeno kod kurbanskih životinja“ (Bāb mā justahabbu mina ḍaḥāyā), hadis broj 2795.
Džābir, radijallahu anhu, prenosi: „Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan klanja (Kurban-bajrama) zaklao je dva ovna s rogovima, bijelo-crne boje, kastrirana.“
جَابِرٍ – رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ – قَالَ: «ذَبَحَ النَّبِيُّ – صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ – يَوْمَ الذَّبْحِ كَبْشَيْنِ أَقْرَنَيْنِ، أَمْلَحَيْنِ، مَوْجُوءَيْنِ
[5] Ibn Abidin eš-Šami, Kitāb el-ḥaẓr ve-l-ibāḥāt (Knjiga o zabrani i dozvoli), poglavlje „Istibrā’ i drugo“ (Bāb el-istibrā’ ve gajrihi), tom 9, str. 557
„I dozvoljena je kastracija životinja, pa čak i mačke.“
Njegove riječi: „I dozvoljena je kastracija životinja“, u djelu El-Hidaje to je izraženo terminom ihsā’, ali ispravno je ono što je navedeno ovdje, kao i u djelu En-Nihaje, a to je uklanjanje testisa. Kaže se: hasijj i mahsijj (kastriran).
Njegove riječi: „i oni su to ograničili“, tj. dozvolu kastracije životinja uvjetovali su postojanjem koristi, a ta korist je postizanje njihove uhranjenosti ili sprječavanje da nanose štetu ugrizom (agresijom).
وَ) جَازَ (خِصَاءُ الْبَهَائِمِ) حَتَّى الْهِرَّةِ
وْلُهُ وَجَازَ خِصَاءُ الْبَهَائِمِ) عَبَّرَ فِي الْهِدَايَةِ بِالْإِخْصَاءِ، وَالصَّوَابُ مَا هُنَا كَمَا فِي النِّهَايَةِ وَهُوَ نَزْعُ الْخُصْيَةِ، وَيُقَالُ: خَصِيٌّ وَمَخْصِيٌّ ……….(قَوْلُهُ وَقَيَّدُوهُ) أَيْ جَوَازُ خِصَاءِ الْبَهَائِمِ بِالْمَنْفَعَةِ وَهِيَ إرَادَةُ سِمَنِهَا أَوْ مَنْعُهَا عَنْ الْعَضِّ.
Fetve Hindijje (Fatāvā Hindijjah), Knjiga o pokuđenosti (Kitāb el-karāhijje), poglavlje „O obrezivanju i kastraciji“ (Bāb el-hitān ve-l-hisā’), tom 5, str. 437.
Što se tiče drugih životinja, nema smetnje u njihovoj kastraciji ako u tome postoji korist. Ako u tome nema koristi niti otklanjanja štete, onda je to haram, kako je navedeno u djelu Ez-Zehīra. Kastracija mačke, ako u tome postoji korist ili otklanjanje štete, nema smetnje u tome, kako je spomenuto u djelu El-Kubrā.
وَأَمَّا فِي غَيْرِهِ مِنْ الْبَهَائِمِ فَلَا بَأْسَ بِهِ إذَا كَانَ فِيهِ مَنْفَعَةٌ وَإِذَا لَمْ يَكُنْ فِيهِ مَنْفَعَةٌ أَوْ دَفْعُ ضَرَرٍ فَهُوَ حَرَامٌ كَذَا فِي الذَّخِيرَةِ.خِصَاءُ السِّنَّوْرِ إذَا كَانَ فِيهِ نَفْعٌ أَوْ دَفْعُ ضَرَرٍ لَا بَأْسَ بِهِ كَذَا فِي الْكُبْرَى
