Hronologija - neki od važnijih datuma muslimanske historije

Priredio: Ahmet Alibašić

Oko 570. Rođenje poslanika Muhammeda, a.s.

610. Muhammed, a.s., odabran za poslanika.

622. Seoba (hidžra) prvih muslimana u Medinu; islam dobija oblike političke države; prva godina islamskog kalendara.

624. Bitka na Bedru – muslimani pobjeđuju nadmoćnog protivnika; to je za njih simbol božanske pomoći i vođstva.

630. Muhammed, a.s., zauzima Mekku.

632. Smrt Muhammeda, a.s.; Ebu Bekr postaje prvi halifa.

632.-661. Vladavina četorice pravovjernih halifa – period uspostavljanja sunnijskog islama.

638. Muslimani zauzimaju Jerusalem.

644. Atentat na halifu Omera ibn el-Hattaba. On umire nedjelju dana nakon što je imenovao odbor koji će odabrati njegovog nasljednika, čime je postavio presedan koji će služiti kao pravilo za prenošenje zvanja halife. Osman ibn ‘Affan postaje treći halifa; Kur'an je sabran u jednu knjigu i za vrijeme vladavine Osmana dobija svoj konačan oblik.

656. Ubistvo halife Osmana ibn ‘Affana; Alija ibn Ebi Talib postaje četvrti halifa.

656.-661. Aiša vodi muslimanske opozicione snage protiv četvrtog halife Alije. Alija odnosi pobjedu. Prvi primjer da je muslimanski halifa vodio vojnu akciju protiv drugih muslimana.

661.-750. Emevijski hilafet – arapska vojna aristokratija.

670. Muslimani osvajaju sjeverozapadnu Afriku.

680.-692. Drugi muslimanski građanski rat – Husejn, Alijin sin, organizuje pobunu protiv emevijskog halife Jezida i gine kao šehid/mučenik, čime je postao simbol ši‘ijskog protesta i patnji.

711. Berberski preobraćenici u islam prelaze Gibraltarski moreuz i ulaze u južnu Iberiju, donoseći islam u Evropu.

732. Karlo Martel (Charles Martel) pobjeđuje muslimane u bici kod Tura u Francuskoj i zaustavlja širenje islama u Evropi.

744.-750. Treći muslimanski građanski rat i pobjeda Abbasija nad Emevijima.

833.-945. Nastajanje regionalnih država na abbasijskim teritorijama (današnji Irak, zapadni Iran, Horasan, Egipat i Sirija).

874. Dvanaesti imam odlazi u “skrivenost”; kraj neposredne vladavine ši‘ijskih imama.

934.-1062. Vladavina dinastije Buvejhija u zapadnom Iranu, Iraku i Mezopotamiji.

969.-1171. Vladavina dinastije Fatimija u Sjevernoj Africi, Egiptu i Siriji.

977.-1186. Vladavina Gaznevija u Horasanu, Afganistanu i sjevernoj Indiji.

Početak 11. stoljeća – 1147. Vladavina dinastije Murabituna (Almoravida) u Sjevernoj Africi i Španiji.

1038.-1194. Vladavina dinastije Seldžuka u Iraku i Perziji.

1071. Bitka kod Malazgirt/Manzikerta, gdje su turski nomadi potukli vojsku bizantijskog cara i ušli u Anadoliju.

1071.-1243. Vladavina dinastije Seldžuka u Anadoliji.

1095. Papa Urban II na Klermonskom saboru poziva na krstaški rat protiv islama.

1099. Krstaši osvajaju Jerusalem i osnivaju Latinsko kraljevstvo.

12. stoljeće Sufijski redovi počinju da stvaraju organizacioni okvir za društvene pokrete.

1130.-1269. Vladavina dinastije Muvehhiduna (Almohada) u Sjevernoj Africi i Španiji.

1143. Prvi prijevod Kur'ana na latinski jezik, koji je od Roberta od Ketona/Robert of Ketton/ naručio Petar Prečasni, starješina manastira Klini.

1169.-1252. Vladavina dinastije Ejubija u Egiptu.

1187. Salahuddin nanosi poraz Francima u bici kod Hittina i vraća islam u Jerusalem.

1206.-1370. Vladavina Mongola u Centralnoj Aziji.

1206.-1555. Delhijski sultani.

1220.-1260. Invazije Mongola na muslimanske teritorije.

1250.-1517. Dinastija Memluka u Egiptu i Siriji.

1258. Mongoli pljačkaju Bagdad.

1260. Memluci porazili Mongole kod 'Ajn Džaluta.

1261.-1517. Abbasijski hilafet u Kairu.

1281.-1924. Period Osmanskog carstva.

1292. Marko Polo posjećuje Ačeh na sjeveru Sumatre.

1295.-1304. Gazan - prvi mongolski šah koji se preobratio u islam.

1334. Umro prvi safevijski vođa, Safijjuddin Ishak.

1345. Osmanska vojska prelazi Galipoljski moreuz; Ibn Bettuta posjećuje Sumatru.

1370.-1405. Timurlenkova osvajanja.

1389. Osmanska vojska nanosi poraz Srbima u bici na Kosovu.

1400. Osnivanje Melake.

1444. Posljedni evropski krstaški pohod protiv Osmanskog carstva poražen u bici kod Barne.

1453. Osmanska vojska zauzima Carigrad.

1491. Granada – posljednje muslimansko uporište u Španiji – prelazi u ruke kršćanskih vladara Ferdinanda i Izabele.

1501.-1725. Safevijska dinastija u Perziji.

1511. Portugalci osvajaju Melaku; Mahmud-šah osniva novu prijestonicu u arhipelagu i sve do smrti uzaludno pokušava da povrati taj grad.

1517. Egipat, Sirija, Mekka i Medina padaju pod osmansku vlast.

1520.-1566. Vladavina Sulejmana Veličanstvenog; vrhunac Osmanskog carstva.

1520.-1857. Mogulsko carstvo u Indiji.

1529. Neuspjela osmanska opsada Beča.

1571. Bitka kod Lepanta – Evropljani zaustavljaju osmansko napredovanje u Sredozemlju.

1583. Britanci sklapaju prvi trgovinski ugovor sa Osmanskim carstvom.

1606. Žitvatoročki mir – Habzburzi priznaju osmansku vlast u Rumuniji, Transilvaniji i Mađarskoj.

1683.-1699. Veliki Bečki rat i Karlovački mir

18. stoljeće Razvoj neosufizma i oživljavanje interesovanja za proučavanje hadisa kao način moralne obnove društva. Rasprava ahbarija i usulija među ši'ijama oko pravog izvora smjernica razvoja islamske zajednice.

1702.-1762. Šah Velijjullah iz Delhija, u Indiji, vođa pokreta za obnovu islama u Indiji.

1745. Počeci vehabijskog pokreta u Arabiji.

1754.-1817. Osman Dan Fodio, vođa reformističke opozicije državama Hausa u sjevernoj Nigeriji.

1774. Kučuk-kajnardžirski mir – Rusi preuzimaju vlast nad Crnim morem od Osmanlija.

1779.-1924. Vladavina Kadžara u Perziji.

1785.-do danas. Nakšibendijski pokret na čelu otpora Rusima na Kavkazu.

1789.-1807. Sultan Selim III vlada Osmanskim carstvom i pokušava da provede tanzimatske reforme; naišao je na otpor zbog prozapadnog karaktera reformi.

1798. Francuska okupirala Egipat pod Napoleonom; Muhammed Ali dolazi na vlast, čime započinje period političkih i ekonomskih reformi zapadnog stila.

19. stoljeće. Širenje evropskog imperijalizma u muslimanskom svijetu.

1809.-1903. Hilafet Sokoto.

1819.-1895. Ahmed Dževdet-paša, šejhu 'l-islam Osmanskog carstva, sastavlja građanski zakonik kojim spaja islamska pravna načela s novim pravnim idejama i vrši uticaj na Tenzimate.

1830. Francuska invazija na Alžir; ‘Abdulkadir, vođa kadirijskog reda, rukovodi otporom do 1847. i pokušava da osnuje islamsku državu.

1838.-1897. Džemaluddin el-Afgani, otac islamskog modernizma.

1851.-1914. Ismail Gasprinski, pokrovitelj škola koje spajaju rusko i islamsko obrazovanje, u svrhu ostvarivanja modernizacije.

1856.-1875. Junan organizuje pobunu protiv kineske vlasti i pokušava da osnuje muslimansku državu.

1873.-1908. Otpor, na čijem je čelu ulema, holandskoj okupaciji Ačeha.

1876. 1909. Sultan ‘Abdulhamid II vlada Osmanskim carstvom i kao halifa teži ostvarenju panislamskog ideala.

1879.-1882. 'Urabijeva pobuna protiv evropskog uticaja u Egiptu, koja je dovela do britanske okupacije i kasnije do jačanja egipatskog nacionalizma.

1891.-1892. Duhanski pokret u Iranu – ulema i trgovci suprotstavili su se odlukama šahove vlade da odobri duhanske koncesije Evropljanima; utvrđuju oblike saradnje između dvije društvene klase, koji su kasnije korišteni za vrijeme Iranske revolucije 1979.

1898. Britanci porazili mehdijsku državu Sudan; Rešid Rida počinje da objavljuje El-Menar u Egiptu – taj časopis postaje vodeći glasnik islamskih reformističkih ideja.

1905.-1911. Ustavna pobuna u Iranu ograničava šahovu moć; lokalne religijske vođe imaju ključnu ulogu u suprotstavljanju šahu.

1908. Mladoturska revolucija u Osmanskom carstvu.

1912. Muhammedijski pokret u jugoistočnoj Aziji, s ciljem provođenja obrazovnih i društvenih reformi.

1919.-1924. Kraj Osmanskog carstva nakon završetka Prvog svjetskog rata i nastanka Turske Republike.

1919.-1925. Hilafetski pokret u Indiji kao podrška hilafetu.

1924. Mustafa Kemal Ataturk ukida osmansko-turski hilafet i šerijatske sudove.

1925.-1979. Vladavina dinastije Pahlavi u Iranu.

1926. Islamsko pravo u Turskoj zamijenjeno pravnim sistemom po ugledu na Švajcarsku i Italiju.

1927. Mevlana Muhammed Ilijas osniva Džemaat-i teblig.

1928. Hasan el-Benna osniva Muslimansku braću u Egiptu; u Turskoj islam prestao da bude državna religija.

1932. Osnovana kraljevina Saudijska Arabija, zasnovana na spoju religije i politike i sa važećim šerijatskim pravom.

1941. Mevlana Ebu 'l-A'la Mevdudi osnovao organizaciju Džemaat-i Islami u Indiji/Pakistanu.

1947. Osnovan Pakistan kao država muslimana iz Indije.

1948. Proglašena izraelska država.

1952. Džemal ‘Abdunnasir (Naser) dolazi na vlast u Egiptu pod zastavom panarabizma i arapskog socijalizma i uz podršku šejha sa Univerziteta El-Azhar.

1965. Progon Muslimanske braće u Egiptu, nakon što ih je Naser optužio za kovanje zavjere da ga ubiju.

1966. U Egiptu Naser naređuje pogubljenje Sejjida Kutba, istaknutog pristalice Muslimanske braće, koji je svojim pisanjem tom pokretu dao radikalan, militantni ton.

1967. Arapsko-izraelski rat: Izrael nanio poraz arapskoj vojsci, što je dovelo do razočarenja Arapa oblicima svjetovne politike, poput nacionalizma i socijalizma, i do oživljavanja islama.

1969. Muammer Gadafi dolazi na vlast u Libiji i kasnije iznosi vlastitu viziju islamske države kao “treće svjetske alternative”; Dža‘fer en-Nimejri preuzima vlast u Sudanu; spaljena džamija El-Aksa u Jerusalemu, zbog čega kralj Saudijske Arabije, Fejsal, poziva na džihad protiv Izraela i sazivanje islamskog samita koji bi objedinio panislamizam i arabizam.

1970. Osnovana Organizacija islamske konferencije – prva zvanična panislamska institucija za saradnju islamskih vlada.

1970.-1971. Građanski rat između Zapadnog i Istočnog Pakistana završava se proglašenjem nezavisne države Bangladeša (ranije Istočnog Pakistana).

1973. “Operacija Bedr” - drugi arapsko-izraelski rat, u kome je Egipat povratio neke teritorije koje je Izrael bio osvojio u ratu iz 1967; arapski naftni embargo protiv Zapada pokazuje da Arapi postaju svjetska ekonomska sila.

1975. Početak građanskog rata u Libanu koji dovodi do radikalizacije ši‘ijskog stanovništva; šef Libijske države Muammer Gadafi objavljuje Zelenu knjigu koja sadrži njegovo viđenje islama i svijeta.

1979. Iranska revolucija – osnovana Islamska republika; militantni sljedbenici Homeinija protestuju protiv veza SAD-a sa šahom i zauzimaju ambasadu SAD-a; militantna masa koju predvodi samozvani mehdi zauzima Veliku džamiju u Mekki u Saudijskoj Arabiji; ši‘ije protestuju u istočnoj provinciji Saudijske Arabije i traže pravedniju raspodjelu prihoda od nafte i uslužnih djelatnosti; počinje borba za oslobađanje Afganistana od sovjetske okupacije, dobrim dijelom usljed aktivnosti mudžahida.

1980. Osnovan Hizbullah u Libanu; Osnovan Islamski džihad u Palestini.

1981. Militantna organizacija Tenzimu 'l-džihad vrši atentat na egipatskog predsjednika Anvara es-Sadata; u Tunisu Habib Burgiba preduzima oštre mjere protiv tuniskog Pokreta islamske tendencije.

1982. Sirijski predsjednik Hafez el-Asad uništava grad Hamu kako bi slomio opozicioni pokret pod vođstvom Muslimanske braće; Izrael po drugi put vrši invaziju na Liban; masakr stanovnika Sabre i Šatile u Libanu.

1983. U Sudanu uvedeni Septembarski zakoni kojima se ponovo vraćaju na snagu islamski zakoni i vojni sudovi; zemlje Zaljeva osnivaju komisiju sa zadatkom da prouči i izradi jedinstven šerijatski zakonik.

1987. Vlada Habiba Burgibe preduzima oštre mjere protiv pripadnika tuniskog pokreta islamske tendencije; u Palestini proglašena intifada; kao odgovor na intifadu osnovan HAMAS.

1988. Benazir Buto izabrana za predsjednika vlade Pakistana kao prva žena koja je izabrana za šefa države u muslimanskom svijetu; Pokret islamske tendencije ostvaruje izuzetno dobre rezultate na nacionalnim izborima i postaje vodeća opoziciona grupacija u Tunisu.

1989. Smrt ajetullaha Ruhullaha Homeinija, prvog vođe Islamske Republike Irana i tvorca učenja vilajat-i fekih; Hašemi Rafsandžani izabran za predsjednika Irana; ajetullah Sejjid Ali Hamnei postaje fekih; Omer Hasan el-Bešir dolazi na vlast u Sudanu – u vezi je s Nacionalnim islamskim frontom; FIS (Front islamskog spasa) u Alžiru osvaja većinu glasova na lokalnim izborima; Tunis ne dozvoljava Partiji preporoda (ranije MTI ili Pokret islamske tendencije) učešće na izborima, kako bi spriječio spajanje religije i politike.

1990.-1991. Rat u Perzijskom zaljevu kao posljedica iračke invazije na Kuvajt.

1991. FIS pobjeđuje na parlamentarnim izborima u Alžiru.

1992. Počela agresija na Bosnu i Hercegovinu

1994. Baruh Goldštajn (Baruch Goldstein, jevrejski naseljenik) ubija 29 ljudi na molitvi u džamiji u Hebronu, što dovodi do samoubilačkih bombaških napada pripadnika Kassamovih brigada (vojnog krila HAMAS-a). U Afganistanu nastaje talibanski pokret, koji čine vjerske vođe i studenti. Pokret tvrdi da ima pravo na moralno vođstvo i dovodi do završetka

građanskog rata. Partija blagostanja (Refah) pobjeđuje na lokalnim izborima u preko dvanaest velikih gradova u Turskoj, uključujuči Ankaru i Istanbul.

1995. Refah partija osvojila dovoljan broj mjesta u Nacionalnoj skupštini da bi njen vođa, Nedžmettin Erbakan, postao prvi islamistički premijer Turske.

1995. Sklopljen mirovni sporazum u Dejtonu, kao rješenje sukoba u Bosni.

1998. Stranka Refah proglašena je nezakonitom, zabranjena joj je politička aktivnost, a imovinu joj je zaplijenila država; u Maleziji smijenjen potpredsjednik vlade i vođa ABIM-a, Anvar Ibrahim.

1999. Nakon pokušaja etničkog čišćenja Albanaca sa Kosova od strane srbijanskog režima i međunarodne intervencije srpska vojska i policija napustile Kosovo. UN preuzele upravu.

2001. Teroristički napad na Svjetski trgovački centar i Pentagon 11. septembra.

2001. Započela invazija na Afganistan od strane SAD-a, Ujedinjenog Kraljevstva i saveznika

2003. SAD sa svojim saveznicima započela invaziju na Irak.

2010.-2011. Talas protesta u arapskom svijetu koji su počeli u Tunisu decembra 2010., poznati pod nazivom „Arapsko proljeće“ rezultirali političkim promjenama u Tunisu, Egiptu i Jemenu.