VIDEO: Osmanska vojska u različitim regijama Palestine, 1916.

Osmanska vojska bila je prisutna u različitim dijelovima Palestine tokom 1916. godine, u okviru šireg ratnog napora osmanskog hilafeta u Prvom svjetskom ratu. Palestina je tada bila dio velike islamske države, u sklopu vilajeta Damask i Mutasarrifata Jerusalema, a pod osmanskom vlašću je bila više od četiri stoljeća (od 1516. do 1917). Osmanska vojska u Palestini bila je legalna državna vojska koja je branila teritoriju multietničke i multireligijske islamske države (darul islam).

Tokom tog dugog perioda, Osmanlije su Palestinom upravljale kroz sistem koji je bio pravedan i stabilan. Muslimani, kršćani i Jevreji živjeli su u okviru millet-sistema, koji je omogućavao vjerskim zajednicama da same upravljaju svojim unutrašnjim poslovima, školama, sudovima, vakufima i vjerskim institucijama. Jerusalim je imao poseban status i bio je zaštićen kao sveto mjesto tri religije.

Osmanska vlast je sprječavala masovnu kolonizaciju Palestine od strane evropskih sila i, sve do kraja 19. stoljeća, ograničavala je nekontrolisano doseljavanje cionističkih naseljenika, čime je štitila demografsku i društvenu strukturu lokalnog stanovništva.

Godine 1916., dok se osmanski hilafet borio protiv Britanskog i Francuskog carstva, dio arapskih elita na Arabijskom poluostrvu, predvođen Šerifom Husseinom iz Mekke, te klana Al-Sa'ud, digao je pobunu uz britansku podršku. Ovaj događaj je poznat kao Arapska pobuna. Britanci su vođama obećavali nezavisnu arapsku državu ako se okrenu protiv islamske vlasti i halife u Istanbulu. Ta obećanja, međutim, nisu bila iskrena. Iza kulisa je već bio potpisan Sykes–Picot sporazum, kojim su Britanija i Francuska isplanirale podjelu arapskih teritorija.

Slom osmanske vlasti u Palestini 1917. godine, omogućio je britansku okupaciju, a kasnije i Balfurovu deklaraciju, kojom je otvoren put stvaranju izraelske države, nešto što Osmanlije nikada ne bi dozvolile. Ovo je dovelo do kolonijalne dominacije i, dugoročno, do tragedije na bliskom istoku, koja i danas traje.

(Priredio: Ertan Č., dip. isl. nauka)